Sërish vjen Martti

eur@lbanian

Sërish vjen Martti

Seb Bytyçi

Në shkollën fillore detyroheshim të shkruanim hartime pa shije për pranverën, për marsin. Shkruanim për lule e bilbila. Pastaj erdhi marsi i vitit 1998 dhe përmbajtja e eseve filloriste për marsin ndryshoi. Marsi i vitit 2004, do të duhej të na detyronte që t’i vlerësojmë më me kujdes ato që shkruajmë. Nuk jam i sigurt se ka ndodhur kjo.

Me shumicë e pakicë

Muaji mars jo rastësisht e merr emrin nga perëndia romake e luftës, Mars. Në pjesën tonë të Europës, ku dimrat janë të ftohtë e verërat të nxehta, tranzicioni nga dimër në verë është mjaft traumatik. Gjakrat nxehen dhe kur kjo bashkohet me elemente tjera, mund të fitojmë një solucion mjaft të rrezikshëm. Këtë e pamë më 2004. Në fakt pakoja e Ahtisaarit nuk është asgjë më shumë se një kavanoz i madh me ujë të ftohtë akull për gjaknxehtësinë që treguam më 2004.

Kemi dëgjuar shumë ankesa për propozimin e Ahtisaarit për Kosovën. Një fakt që është përmendur shpesh është se në dokument fjala ‘serb’ përmendet shumë më shumë herë se fjala ‘shqiptar’. Qysh prej fillimit të negociatave, është ditur se ato në fakt ishin negociata për pakicën serbe e jo për statusin e Kosovës. Statusi i Kosovës dihej se do të ishte një lloj pavarësie. Nuk ka asgjë befasuese në faktin se dokumenti i Ahtisaarit përmend më shumë serbët se shqiptarët. Dokumenti i Ahtisaarit, është një listë e gjërave që fitojnë serbët në një Kosovë të pavarur. Shqiptarët e fitojnë Kosovën e pavarur.

Edhe pse e përsërisim gjithmonë se jemi shumicë në Kosovë, ne nuk e kuptojmë se jemi shumicë në Kosovë. Ne ende sillemi si një pakicë që ankohet gjithmonë. Shumica duhet të merr përgjegjësi për pakicën. Dhe ne jemi shumica.

Mos e dëmtoni çështjen

Një pjesë shumë e madhe e energjisë në Kosovë pas luftës, është shpenzuar në çështjen e statusit final, apo kërkesës së shqiptarëve për pavarësi. Dhe nuk jemi marrë me gjëra tjera me arsyetimin se janë të parëndësishme dhe se do të merremi me to ‘pas pavarësisë’. Edhe kur ligji merret me këto çështje (krimi i organizuar, pastrimi i parave, korrupsioni etj), sikur gjatë kësaj jave, ka njerëz që thonë se kjo nuk duhet të ndodhë se ‘nuk është koha tash’ dhe ‘dëmtohet çështja’. Në fakt duke mos e pastruar oborrin tonë ne kemi dëmtuar çështjen. Dëshira jonë e madhe për të mos e dëmtuar çështjen na solli një Përfaqësues Civil Ndërkombëtar me shumë pushtet në pakon e Ahtisaarit. Kemi dështuar që të fitojmë besimin e bashkësisë ndërkombëtare se mund të organizojmë shtet ligjor.

Mbi të gjitha këto ekziston rreziku se nuk po marrim mësim nga gabimet tona. Nëse nuk e kuptojmë përgjegjësinë tonë ndaj pakicave dhe nëse nuk krijojmë një shtet ligjor, sërish do të na vij Martti pas ca viteve. Pakoja e ndonjë Martti të ardhshëm të mundshëm, njëmend do të na dilte katërqysheli.

Washington, DC, SHBA

E takuam armikun dhe ai jemi ne

Seb Bytyçi

Protestat e 10 shkurtit të lëvizjes Vetëvendosje, janë të rëndësishme për Kosovën, por gjithashtu të rëndësishëm janë edhe reagimet ndaj tyre. Këta janë treguesë të mirë të gjendjes në të cilën është Kosova sot. Shoqëria kosovare po ngulfatet nga ideologji radikale. Jeta publike është thuajse e dominuar nga nacionalizmi.

Për të keqësuar punën edhe më, ekzistojnë dy rryma të nacionalizmit që po konkurrojnë njëra me tjetrën. Lloji i parë është ai të cilin e kisha quajtur Nacionalizëm Institucionalist. Ky lloj nacionalizmi haset thuajse në të gjitha sferat e jetës publike. Gjendet ne institucione dhe sidomos te një grup i intelektualëve. Kjo rrymë tenton të ngulfatë çfarëdo kritike ndaj kujtdo që ka të bëjë me këto institucione "kombëtare." Nëse dikush kritikon një zyrtar apo institucion për çfarëdo çështje qoftë fjala, ai person akuzohet se është "anti-institucionalist", që rrjedhimisht do të thotë "anti-kombëtar".

Kjo rrymë krijon një mburojë rreth zyrtarëve publikë. Pastaj, këta zyrtarë nuk hezitojnë t'a përdorin këtë mburojë për t'i mbuluar keqbërjet e tyre. Për më tepër, kjo frymë nacionaliste përdoret nga këta zyrtarë (të zgjedhur dhe të emëruar) për t'i arsyetuar keqbërjet e tyre, duke luajtur me simbolet e kombit. Kështu, keqpërdoruesit e mjeteve publike dhe besimit të qytetarëve bëhen të paprekshëm për shkak të rolit të tyre "kombëtar".

Lloji i dytë i nacionalizmit në Kosovë është Nacionalizmi Revolucionar. Kjo rrymë është e përzier me rryma majtiste dhe pretendon se institucionet qeveritare kosovare nuk janë legjitime. Këtu del në pah lëvizja Vetëvendosje, me liderin e saj karizmatik Albin Kurti, që qytetarëve kosovarë synon t'ua sjellë "sundimin e popullit". Edhe kjo rrymë manipulon me simbolet kombëtare, dhe sidomos me pakënaqësinë e qytetarëve. Gjendja e rëndë socio-ekonomike krijon rekrutë të gatshëm dhe kur i shtohet kësaj pasiguria politike fitojmë një grup njerëzish të gatshëm jo vetëm të dalin në rrugë, por edhe të përdorin dhunën.

Këto dy rryma e ushqejnë njëra tjetrën. Prandaj, kur njëra anë sulmon tjetra forcohet edhe më shumë. Kjo çon në një rreth vicioz të garimit të nacionalizmave.

Qytetarizmi i shtypur

Ky garim mes nacionalizmave shtyp jetën publike dhe vlerat qyterare (civile) në Kosovë. Qytetarizmi gjendet në mes të kudhës së nacionalizmit institucionalist dhe çekanit të nacionalizmit revolucionar. Edhe ato pak organizata që pretendojnë të jenë bartëset kryesore të shoqërise civile janë te prekura nga nacionalizmi. Albin Kurti, ia doli që një lëvizje me potencial që të bëhet një lëvizje e mirëfilltë qytetare t'a shndërrojë në një grup radikal. Kur qytetarët kosovarë dalin të kërkojnë të drejtën për vetëvendosje që u takon, ata vriten.

Nuk ka një grupim të shoqërisë civile që kanalizon frustrimin qytetar me situatën. Qytetarët kosovarë mund të zgjedhin mes dy opcioneve: të bëhen absorbues sfungjerik të reklamave pa shije të Ekipit të Unitetit apo të dalin në rrugë dhe të rrezikojnë të vdesin. As grupet e të drejtave të njeriut nuk janë në nivel të duhur. (Edhe pse dhuna e përdorur nga policia më 10 shkurt ishte e tepërt, reagimi i KMDLNJ vazhdon të jetë shumë joprofesional.)

Tërë kësaj situate nuk i ndihmon aspak fakti që pjesa dërmuese e OJQ-ve udhëhiqen si biznese. Edhe organizatat me anëtarësi të gjërë kanë humbur kontaktin me qytetarët dhe synojnë projekte afatshkurta. Nuk ka pasur asnjë përpjekje serioze, për të ringjallur shpirtin e aktivizmit civil të të 1990ave të hershme.

Mediat janë letargjike, në mungesë të një fjale më adekuate. Dy nga gazetat kryesore janë faktikisht të pllakosura sepse botuesit e tyre janë në Ekipin e Unitetit. Ato edhe pse mundohen të mbajnë paanshmëri, përmes rregullimit të brendshëm dekurajojnë gazetarinë hulumtuese. E vetmja gazetë që merret më me zell me investigime (Express) vuan nga probleme lehtë të evitueshme si arroganca dhe gabimet gjuhësore. Spektri i editorialeve në mediat kosovare rangon nga animi me njërin nga grupet në konflikt (Ekipi i Unitetit vs. Vetëvendosja) deri te qëndrimet si "Ju kam thënë më herët"! Mbi të gjitha, nuk e di sa është më rëndësi të diskutojmë për mediat kur kemi para sysh lexueshmerinë aq të vogël në Kosovë (Matësin kryesor të shoqërisë civile të Tocqueville-it).

Kosova si tenxhere

Me sistemin zgjedhor që kemi Parlamenti kosovar është hiç më shumë se një odë ku mbledhen përfaqësuesit e 'pleqve' kryesorë. Deputetët përfaqësojnë shefat e tyre partiak në vend të qytetarëve. Kemi një situatë ku qeveria nuk ka kontroll efektiv nga parlamenti dhe qytetarët nuk kanë asnjë shtysë as mundësi të kërkojnë përgjegjësi nga përfaqësuesit e tyre.

Sistemi i gjyqësisë çalon në të tëra aspektet. Asnjë zyrtar i nivelit të lartë nuk është paditur për korrupsion. Nëse përdorim këtë fakt si matësin kryesor të korrupcionit, vijmë në përfundim se Kosova ose nuk ka fare korrupcion ose nuk ka sistem gjyqësor funksional. Gjykoni vetë cili përfundim ka gjasa të jetë korrekt.

Të tëra këto çojnë ujë në mullirin e radikalëve. Dhe Kosova shndërrohet në një tenxhere me ujë që vlon. Duke mos pasur valvula të zbrazjes së avullit (dmth shoqëri civile funksionale), ajo tenton drejt eksplodimit.

Mbi të gjitha këto gjendet UNMIK-u jodemokratik, i cili funksionon si një kapak. Ai jo vetëm që nuk lejon hapësirë të zbrazjes së avullit, por tenton ta shtypë atë. Gjë që pastaj krijon edhe më shumë presion.

VETËVENDOSJE a vetëvendosje?

Qytetarët e Kosovës nuk duhet të lejojnë që të drejtën e tyre për të kërkuar vetëvendosje t'ua uzurpoje Vetëvendosja. Nuk duhet të lejojnë që aprovimin e tyre liderët t'a përdorin për përfitime personale. Shoqëria civile duhet të futet në lojë për kanalizimin e energjisë urgjentisht. Mediat duhet të bëjnë një punë më të mirë në informimin e qytetarëve sidomos për Pakon e Ahtisarit. Sistemi zgjedhor duhet të ndërrohet që të garantojë përfaqësim të votuesve. Dhe prezenca ndërkombëtare e re në Kosovë nuk duhet t'i gjasojë aspak UNMIK-ut.

Seb Bytyçi bën magjistraturë në Analizë të Politikave Publike dhe Çështje Ndërkombëtare në Indiana University – Bloomington, SHBA. Ai ka organizuar Koalicionin Kundër Korrupcionit të financuar nga UNDP dhe Zyra e Kryeministrit dhe është bashkë-autor i Raportit të Perceptimeve të Korrupcionit në Kosovë të botuar nga UNDP.

Ryker: 2007-ta nuk do të zhgënjejë qytetarët e Kosovës

Ryker: 2007-ta nuk do të zhgënjejë qytetarët e Kosovës
Besim Abazi 26-12-2006

Shefi i Misionit të Kombeve të Bashkuara, Joachim Ruecker thotë në një intervistë për Zërin e Amerikës se viti 2007, do të jetë periudhë e zgjidhjes së statusit politikë të Kosovës. Në intervistën dhënë korrespondentit tonë Besim Abazi, ai ka theksuar se komuniteti ndërkombëtarë është i përcaktuar për zgjidhjen e statusit dhe nuk ka nevojë për asnjë veprim të njëanshëm që do të ishte i rrezikshëm për procesin politikë në Kosovë

Zëri i Amerikës: Zoti Ruecker, Kosova po e përmbyllë këtë vit në pritje që vitin e ardhshëm të zgjidhet statusi i saj politikë. Kur prisni ju se do të mund të ndodhë kjo?

Johakim Ryker: Mendoj se komuniteti ndërkombëtarë, Grupi i Kontaktit dhe në veçanti, i dërguari i posaçëm Martti Ahtisaari, është i vendosur që statusi i Kosovës të jetë i zgjidhur shumë shpejtë dhe unë besoj plotësisht në procesin e drejtuar prej tij.

Zëri i Amerikës: Por kohëve të fundit janë shprehur shqetësime se propozimi i zotit Ahtisaari nuk do ta qartësojë në masë të duhur çështjen e statusit dhe kjo mund t’u lihet vende të ndryshme që të vendosin secili për qëndrimin e tyre ndaj statusit. Si mund të pasqyrohet kjo në zhvillimet në Kosovë?

Johakim Ryker: Së pari mendoj se duhet të presim propozimin e të dërguarit të posaçëm Martti Ahtisarri, i cili do të hidhet menjëherë pas zgjedhjeve serbe dhe pastaj do t’u prezantohet të dyja palëve dhe më pas do të mblidhen komentet e tyre për të shkuar pastaj në New York. Pas kësaj mund të bëhen gjykime dhe unë besoj plotësisht në këtë proces dhe ajo që do të hedhë ai në tavolinë, do të jetë e pranueshme për të dyja palët. Ai i ka drejtuar negociatat për dhjetë muaj dhe i di pozicionet thelbësore të palëve dhe ka bërë një punë të hollësishme në çështjet kryesore të negociatave siç janë decentralizimi, vetëqeverisja lokale, mbrojtja e trashëgimisë kulturore, të drejtat e pakicave kur flitet për interesat jetike dhe çështjet ekonomike se çfarë duhet të bëhet me pasuritë nëse duhet ndarë ato. Ajo që dua të them është se pakoja e zotit Ahtisaari tashmë dihet dhe për çështjet tjera duhet pritur derisa ajo të jetë në tryezë dhe siç thashë, unë besoj se propozimi do të jetë i pranueshëm për palët.

Zëri i Amerikës: A ka hapësirë për veprime të njëanshme të institucioneve vendase të Kosovës nëse ndodhë një shtyrje e re e mundshme e zgjidhjes së statusit?

Johakim Ryker: Siç kam thënë edhe në të kaluarën, mendoj se çfarëdo aluzioni në ndonjë veprim të njëanshëm, do të ishte kundër produktiv dhe i rrezikshëm. Ne duhet të kemi besim të plotë tek procesi i zotit Ahtisaari dhe jam i bindur se i dërguari i posaçëm dhe komuniteti ndërkombëtare janë të përcaktuar për ta parë zgjidhjen e statusit të Kosovës.

Zëri i Amerikës: Në mënyrë hipotetike, a e kërcënon stabilitetin në Kosovë një shtyrje e mundshme e statusit?

Johakim Ryker: Unë i kam shpjeguar komunitetit ndërkombëtarë se shtyrjet e tjera do të kenë çmimin e tyre politik dhe ekonomik. Vetëm mendoni tërë ato projekte në ekonomi që presin investime sepse njerëzit presin zgjidhjen e statusit për të pasur qasje në institucionet financiare ndërkombëtare. Pra unë preferoj të flas për çmimin politik dhe ekonomik nëse ka shtyrje të tjera. Ndryshe, unë mendoj se qytetarët e Kosovës kanë mirëkuptim të plotë se statusi mund të zgjidhet vetëm nëse shoqëria dëshmon maturi dhe nëse ka një mjedis të qëndrueshëm dhe të sigurt.

Zëri i Amerikës: Një nga problemet me të cilat përballet Kosova është integrimi i komuniteteve posaçërisht komunitetit serb, si i shihni ju zhvillimet në këtë çështje?

Johakim Ryker: Mendoj se është shumë me rëndësi që serbët e Kosovës publikisht të përfshihen në institucionet e Kosovës dhe në jetën e saj politike dhe ekonomike, sepse kjo është si në një lojë futbolli, nëse merrni pjesë ju mund të ndikoni në rezultat, ndërsa nëse rrini anash nuk mund të ndikoni në asgjë. Tash shumë serb të Kosovës e kanë kuptuar këtë dhe nuk janë të lumtur që Beogradi ende po i ndalon dhe po i pengon që të integrohen në jetën politike dhe ekonomike të Kosovës.

Zëri i Amerikës: Si e shihni zgjidhjen e çështjes së Mitrovicës që ka mbetur një ndër problemet me të mprehta të pasluftës në Kosovë?

Johakim Ryker: Duhet të presim derisa zoti Ahtisaari të hedhë mbi tryezë pakon e tij dhe propozimet për decentralizimin. Por, në afat të mesëm dhe të gjatë, Mitrovica për mua është një qytet i vetëm, prandaj çfarëdo që del nga propozimi duhet të jetë njëfarë lloj ombrelle për qytetin.

Zëri i Amerikës: Zoti Ruecker, t’u kthehemi pak zhvillimeve të brendshme. Përplasjet ndërmjet pozitës dhe opozitës janë shtuar ditëve të fundit. A e kërcënon kjo stabilitetin e brendshëm?

Johakim Ryker: Mendoj se është shenjë e demokracisë së shëndetshme nëse opozita luan rolin e saj ndërsa qeveria luan rolin e saj. Nuk do të thosha medoemos që nëse keni një gjendje të tillë në Parlament ku opozita dhe qeveria paraqesin qëndrimet e tyre është një shenjë e destabilizimit. Mendoj se duhet të jemi më të bindur se kjo është shenjë e funksionimit të demokracisë.

Zëri i Amerikës: Si e vlerësoni gjendjen e sigurisë në Kosovë në dritën e zhvillimeve të fundit si paraqitja e njerëzve me maska dhe zbulimi i një sasie armësh ilegale në një fshat të Kosovës qendrore?

Johakim Ryker: Të gjitha zhvillimet duhet të merren seriozisht dhe kriminelët duhet të sillen para drejtësisë, Janë bërë arrestime rreth incidenteve dhe do të ketë hetime të mëtejshme dhe jam plotësisht i sigurt që drejtësia dhe policia do të jenë në gjendje të merren me këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Zoti Ruecker, një pyetje e zakonshme për fundin e vitit, cila është porosia juaj për qytetarët e Kosovës dhe a kanë ata arsye për të besuar në vitin tjetër?

Johakim Ryker: Mendoj se qytetarët e Kosovës kanë kaluar një rrugë të qartë dhe kanë të drejtë të dinë ta kenë të qartë të ardhmen e tyre. Unë e admiroj mënyrën se si e shprehin besimin në të ardhmen më të mriz dhe kjo shpresë nuk duhet zhgënjyer dhe nuk do të jetë e zhgënjyer. Unë jam plotësisht i bindur se do të shohim rezultatet përfundimtare sa i përket statusit në vitin 2007. Presim një vit të mriz dhe kjo është porosia ime për qytetarët e Kosovës.

Zëri i Amerikës: Zoti Ruecker, keni thënë se do të jeni shefi i fundit i UNMIK-ut, a mbeteni edhe më tej pranë këtij qëndrimi?

Johakim Ryker: Unë kam thënë se pres të jem shefi i fundit i UNMIK-ut dhe pres që do të kemi statusin të zgjidhur vitin e ardhshëm. Nuk ka garanci në politikën ndërkombëtare. Duhet të punojmë shumë të gjithë së bashku, qytetarët e Kosovës, institucionet e përkohshme, UNMIK-u, çdo kush që dëshiron rezultate të mirë, por nuk ka garanci. Megjithatë unë besoj se do të kemi rezultate të mira vitin e ardhshëm. //rd//

VOA News - Ryker: 2007-ta nuk do të zhgënjejë qytetarët e Kosovës